Blue Flower

De Malen en Johan van Oldenbarnevelt

Dit jaar, 2019, wordt herdacht dat Johan van Oldenbarnevelt 400 jaar geleden werd onthoofd. Ook in Amersfoort. Hij werd daar immers geboren, bracht er zijn jeugd door en bleef ook op latere leeftijd contacten onderhouden met zijn geboortestad. Johan was ook Malen geërfde en komt als zodanig, zij het zeer beperkt, voor in het archief van de Malen. Zijn naam staat onder twee besluiten, één uit 1593 en één uit 1600. In het laatste geval tekende een ander in zijn opdracht. Het gaat in beide keren om problemen rond de waterhuishouding.

In de tweede helft van de 16de eeuw kreeg men in de omgeving van Amersfoort meer en meer te maken met wateroverlast uit de Vallei en de directe omgeving. Door ontginningen bij onder meer Veenendaal en Hoevelaken moest water afgevoerd worden in de richting van de Eem die dit niet altijd kon verwerken. Een ander probleem was dat Rijnwater door de Grebbedijk kon breken waardoor de hele Vallei onder water kwam te staan. Dat gebeurde in 1573, 1595 en 1608.

In 1593 besloten de Malen op Stichts grondgebied op de grens met Gelre een dijkje aan te leggen om water uit de omgeving van Hoevelaken tegen te houden. In 1600 bleken inwoners van die plaats het dijkje te hebben doorgestoken met alle gevolgen van dien voor de omgeving van Amersfoort. Hierna volgde een krachtig optreden van de Staten van Utrecht om de oude situatie te herstellen en degenen die schade hadden geleden te compenseren.

Wonderlijk dat Johan van Oldenbarnevelt hierbij betrokken wilde zijn? Ja en nee. Hij had gezien de oorlog met Spanje en de organisatie van de Republiek zeker genoeg andere en grotere problemen aan zijn hoofd. Maar, zoals gezegd, hij kwam uit Amersfoort, had zijn hele leven goede contacten met het stadsbestuur, was Malen geërfde en had de nodige stukken grond in de omgeving in eigendom. Bovendien had hij in 1593 kasteel Stoutenburg gekocht. Via zijn moeder, Deliane van Weede, meende hij af te stammen van de Heren van Amersfoort die daar gewoond hadden. Daarvoor waren zij tot Amersfoort in 1259 stadsrechten kreeg opgetreden als vertegenwoordigers van de bisschop van Utrecht en zetelden op de Hof op de plek van huidige St.-Joriskerk. Johan was er erg op gesteld om voor zichzelf een chique afkomst te creëren. Daar pasten de Heren van Amersfoort en Stoutenburg dus goed in en wellicht ook een drieluikje met een afbeelding van ene Coop van Oldenbarnevelt en zijn vrouw Margaretha Botter dat uit het begin van de 15de eeuw zou stammen en zich nu in de collectie van Flehite bevindt. In het archief van Van Oldenbarnevelt bevindt zich een genealogie van de Botters en een tekening van het drieluikje. Van een relatie tussen Coop en Johan is overigens geen sprake en het drieluikje is een vervalsing uit het begin van de 17de eeuw. Gemaakt in opdracht van Oldenbarnevelt of door een vervalser die wist van Johans fascinatie voor zijn al dan niet echte voorouders? We zullen het waarschijnlijk nooit te weten komen. Maar het is hoe dan ook een interessant stuk met een duidelijke link naar Oldenbarnevelt en te zien op de tentoonstelling over Oldenbarnevelt en Maurits in Museum Flehite.